Sterrenwacht historie
De historie van de sterrenwacht
Stichting Sterrenwacht Saturnus te Heerhugowaard werd opgericht op 8 september 1976 met als doelstelling het populariseren van sterrenkunde, ruimtevaart, informatica, natuur & techniek etc. Van begin af aan was het de bedoeling daar een publiekssterrenwacht van te maken, destijds heette dat een volkssterrenwacht.
Maar eigenlijk gaat het bestaan van de sterrenwacht al verder terug in de tijd.
In 1969 werd het eerste observatorium boven op een oude bunker gebouwd. De bunker, aan de Hoeverweg tussen Alkmaar en Egmond aan Zee, staat er nog steeds en is een onderdeel van een bunkercomplex uit de Tweede Wereldoorlog dat door de Duitsers gebruikt werd als verdediging van het toenmalig vliegveld Bergen. Het observatorium is inmiddels verdwenen.
In 1972 werd het naastgelegen ijsstadion "de Meent' gebouwd. Door de halfopen constructie en de daardoor ontstane lichtvervuiling, was de sterrenwacht genoodzaakt om deze locatie te verlaten en is in 1976 de Stichting Sterrenwacht Saturnus opgericht. Er werd in overleg met de gemeente Heerhugowaard een locatie gevonden, dit werd het voormalig noodlokaal van Huygenwaard aan de Rustenburgerweg 3a te Heerhugowaard, tegenwoordig is dit het Huygens College. We hadden toen de beschikking over een aantal lokalen, waarvan er één werd ingericht als bezoekersruimte. Het waarnemen gebeurde op het schoolplein, daar werden de telescopen opgesteld. Een vaste opstelling hadden we nog niet. Een ander lokaal werd ingericht als werkplaats en daar werden de eerste telescopen en monteringen gebouwd. De sterrenwacht was een groot succes en de bezoekersavonden werden druk bezocht.
De hoofdtelescoop, een houten 38cm Newton hier op de voorgrond, was het pronkstuk van de sterrenwacht. De sterrenwacht groeide en er was duidelijk behoefte aan een vaste locatie. Begin jaren ’80 waren er plannen om een observatorium te gaan bouwen. In overleg met de gemeente Heerhugowaard werd een locatie gevonden in het park aan de Van Veenweg 98 te Heerhugowaard. Daar verrees in 1982 de sterrenwacht in de vorm van een klein vierkant gebouwtje met een koepel er bovenop. In de koepel kwam een zware vorkmontering met de grote 38cm Newton te staan.
De benedenruimte was ingericht als wachtkamer met een doka. Een keukentje en wc maakten het geheel af.
Het clubgebouw verwisselde in die tijd ook van locatie en werd ondergebracht in een voormalige dependance van het gemeentehuis aan de Korte Dreef 15a, alweer wat dichter bij de koepel maar toch nog op enige afstand, het was niet anders. Ook in dit nieuwe clubgebouw hadden we de beschikking over meerdere lokalen die als bezoekersruimte en werkplaats waren ingericht.
Toen ook dit clubgebouw aan de Korte Dreef op de nominatie stond om gesloopt te worden, moesten we verhuizen. Een andere locatie was niet zomaar voorhanden. Omdat je als sterrenwacht toch ook graag het liefst dicht bij je eigen koepel wilt zitten, zijn er plannen gemaakt voor de eerste verbouwing, zeg maar fase 1. Deze verbouwing bestond uit de huidige presentatiezaal, kantoor (nu de keuken) en werkplaats (nu de Science ruimte).
De verbouwing was een groot succes. We hadden nu een eigen onderkomen: het kon niet op. Toch bleek dat de werkplaats veel te klein was en al heel snel na de eerste verbouwing volgde fase 2, de huidige werkplaats en fase 3, de huidige elektronica-werkplaats. Deze laatste fase werd in 1997 gerealiseerd.
In 2005 is er een nieuw bestuur gevormd. Er werd meer aan PR gedaan en waren wij regelmatig te vinden op jaarmarkten, evenementen en kijkmiddagen in Middenwaard. Tijdens die bijeenkomsten was de belangstelling van de jeugd groot in zowel astronomie als ruimtevaart. Daarom is zo rond 2007 een jeugdgroep opgericht. Op aparte avonden werd er met de jeugd geknutseld, voordrachten gegeven, raketjes gebouwd en gelanceerd ook de jaarlijkse uitjes naar Eise Eisinga Planetarium in Franeker of de ESA in Noordwijk waren een groot succes. Foto’s hiervan zijn te vinden in ons fotoboek.
Zo langzamerhand kwam er meer structuur in de organisatie en begonnen wij met uitgebreide programma’s in de vorm van lezingen op de vrijdagavond, het organiseren van cursussen, bezoek van scholen en deden we mee met landelijke en lokale evenementen.
Naast een telescoop in de koepel, ontstond er ook een behoefte om waarnemingen te doen met losse telescopen, vooral bij de evenementen en tijdens waarneemcursussen. Daarom is er in 2015 het gras voor de sterrenwacht te vervangen door een betegeld Waarneemplein en daar is in 2016 een zonnewijzer in geplaatst zoals te zien is in de onderstaande foto.
In 2016 hebben we in het naastgelegen park een Planetenpad laten plaatsen met een schaal van 1:8 miljard. (1 m = 1 miljoen km) Planetenpad. Alle planeten hebben een QR-code die toegang geeft tot informatie op onze website. De QR-codes van de planeten worden na 10 jaar nog steeds zo’n 2000 keer per jaar gescand. 2016 was ook het jaar dat de sterrenwacht haar 40-jarig bestaan vierde en daarbij werd de officiële ingebruikname van de zonnewijzer en het Planetenpad door de toenmalige burgemeester Han ter Heeg uitgevoerd.
De ontwikkelingen gingen steeds verder. Het bezoekersaantal groeide, cursussen werden vernieuwd en er kwam de cursus Waarnemen bij. De jeugdgroep breidde zicht uit tot een jeugdgroep 8+ en een jeugdgroep 12+. Evenementen en bijeenkomsten werden drukker bezocht en de behoefte voor een nieuwe en grotere koepel ontstond. Plannen en tekeningen werden gemaakt maar door de steeds maar oplopende kosten hebben we dit nog niet kunnen realiseren. In deze plannen zat ook het vervangen van de voorgevel en dat hebben we inmiddels in 2019 noodgedwongen moeten doen.
Het jaar 2020 werd gekenmerkt door corona. De sterrenwacht moest haar deuren sluiten en er waren geen lezingen, bezoekers en evenementen meer. Het aantal donateurs liep sterk terug. Gelukkig zijn we de coronatijd goed doorgekomen en zijn daarna er weer vol tegenaan gegaan. Er werd een uitgebreid programma opgesteld voor onze wekelijkse lezingen op de vrijdagavond met ook een aantal nieuwe sprekers. Nu het bezoek van scholen weer was toegestaan, werden die door onze enthousiaste begeleiders massaal ontvangen met een nieuw ontwikkeld programma. Ook het aantal donateurs groeide gelukkig met sprongen. Om de bezoekers op zaterdagmiddag beter van dienst te zijn, werden er Hosts geworven onder de donateurs. Vrijwilligers van de sterrenwacht zijn dan in toerbeurten op de sterrenwacht aanwezig en ontvangen de gasten en maken rondleiding door de sterrenwacht met ook een bezoek in de koepel.
2021 was opnieuw een lustrumjaar en dat werd gevierd met o.a. een jubileumuitgave van de Titan. Tevens wordt de grote telescoop in de koepel, een Celestron C11, vervangen door een 12 inch Meade, waarbij ook de hele montering onder handen werd genomen en de configuratie van de telescopen werd aangepast.
In 2023 zijn de paaltjes van het Planetenpad vervangen door kunststof paaltjes en werd ook het hek dat toegang geeft tot het waarneemplein vervangen door een exemplaar dat wijder open kan en zo nog meer uitnodigt om eens binnen te lopen. Tijdens de coronaperiode was het ons duidelijk geworden dat de ventilatie in het gebouw beter kon. Er is een zeer uitgebreid plan gemaakt en dat hebben we in 2024 met eigen vrijwilligers uitgevoerd. De openbare ruimtes werden voorzien van een ventilatiesysteem en verlaagd plafon met isolatie waardoor de akoestiek met name in de zaal spectaculair verbeterde. In deze actie heeft de bibliotheek plaats moeten maken voor de Science ruimte. In Science kunnen experimenten worden uitgevoerd op het gebied van o.a. licht, vacuüm, magnetisme en zwaartekracht. Vooral bij de jeugd is dit een groot succes. De Science ruimte is een onderdeel geworden tijdens rondleidingen, evenementen en bezoek van scholen.
In 2025 is het, met behulp van sponsoren, mogelijk geworden om een nieuwe telescoop aan te schaffen. Een Ritchey-Chretien telescoop met een spiegel van 50 cm en een brandpunt van 4 meter. Met deze telescoop heeft de sterrenwacht een van de grootste telescopen van de publiekssterrenwachten in Nederland in huis gehaald. Deze RC20 telescoop is eind 2025 op de montering geplaatst en in de maanden daarna operationeel geworden. First Light was in februari 2026.
Bij sterrenwacht Saturnus krijg je de ruimte om je te verbazen.